عروسی ما، آشتی­کنان فامیل و آتشی دیگر

فکر کردم اگر با فرهاد ازدواج کنم، قال قضیه کنده می­شود و این دعوای همیشگی به پایان می­رسد. همه خسته شده بودند. حالا قرعه به نام من افتاده بود که این جنگ بی­حاصل را تمام کنم. از خیلی سال پیش دعوای اساسی بین پدرم و دایی عباس بود که تمامی نداشت. می­گفتند از همان شب عروسی مادر و پدرم آنها با هم گلاویز شدند و خصومت­ها شروع شد. دایی عباس­ام با این وصلت موافق نبوده. چون یکی از دوستانش یک دل نه صد دل عاشق مادرم بود و دایی عباس خیلی دلش می­خواست مادرم با او ازدواج کند.

این ماجرا چندان خوشایند پدرم نبود و به همین خاطر مدام با هم جنگ و دعوا داشتند.... حالا بعد از 26 و 27 سال، فرهاد پسردایی­ام به من پیشنهاد ازدواج داده بود. چند سالی هردو در دانشگاه درس می­خواندیم. او در دوره دکترا درس می­خواند و من تازه وارد دانشگاه شده بودم. بعضی وقت­ها همدیگر را می­دیدیم. حال و احوال می­پرسیدیم و از همان ابتدا صحبت این خصومت بی­ربط پدرهایمان مطرح شد. فرهاد و من، هردو از این بابت خیلی ناراحت بودیم. حتی به فکر حل این مشکل هم افتادیم. چند راه­حل به نظرمان رسید، ریش­سفیدان خانواده را کشیدیم جلو و... ولی فایده­ای نداشت. آنها به هیچ صراطی مستقیم نبودند.... روزگار سختی بود. بالاخره هر دوی ما فارغ­التحصیل شدیم؛ تا این­که یک روز فرهاد به من گفت: فقط یک راه وجود دارد، آن هم ازدواج من و توست!

اولش شوکه شدم. این امکان نداشت. من هیج وقت فرهاد را با این چشم نگاه نکرده بودم. او پسردائی مهربانی بود ولی فکر نمی­کردم یک روز شوهرم باشد. فرهاد گفت: پدرم تو را خیلی دوست دارد. بدش هم نمی­­آید تو عروسش شوی. من هم از موقعیت شغلی و اجتماعی خوبی برخوردارم و پدرت با این وصلت مخالفت نمی­کند...

حرف­هایش منطقی بود. انگار همه چیز را بررسی کرده بود و می­دانست مو لای درزش نمی­رود. من هول کرده بودم. مانده بودم معطل که چه بگویم... گیج و منگ بودم. اگر این وصلت بهانه­ای برای آشتی می­شد، اصلاً نباید وقفه در آن ایجاد می­کردم. ولی حس خودم چه می­شد!!؟ من فرهاد را برای همسری انتخاب نکرده بودم. هنوز کلی برنامه توی سر داشتم. با این وصلت همه به هم می­خورد....

اما فرهاد قبل از این که جواب مرا بشنود، موضوع را با پدر و مادرش مطرح کرده بود. بهم گفت: مادرم از خدا می­خواست این وصلت شکل بگیرد... پدرم هم تو را خیلی دوست دارد ولی هنوز فکر می­کند نمی­تواند با پدرت روبرو شود. اما من گفتم یک دل نه صد دل عاشق شده­ام و بهتر است برای احساسات من احترام قائل باشد.

من هنوز گیج و منگ بودم که یک روز مادر با خوشحالی گفت: بابات موافقت کرده که فرهاد به خواستگاری­ات بیاید. فقط شرط گذاشته که دایی عباس هیچ حرفی از گذشته­ها به میان نیاورد و جار و جنجال راه نیندازد...

توافقات انجام شد، همه خانواده خوشحال بودند. من هم خوشحال بودم که این اختلافات بالاخره دارد حل می­شود ولی هنوز مطمئن به انتخاب فرهاد به عنوان همسر نبودم... حرف توی خانه پیچیده بود و هرکس نظری می­داد و همه خوشحال بودند. من هم سعی می­کردم خودم را متقاعد کنم که ازدواجم با فرهاد کار درستی است و او همسر خوب و ایده­آلی می­تواند باشد.

مراسم عقد و عروسی ما بیشتر شبیه به آشتی­کنان بود... تو هیچ عروسی­ای خانواده­ها این­قدر خوشحال نبودند که در عروسی من شادی و شور را در چهره­ها می­شد دید...

پدرم با دایی عباس گل می­گفتند و گل می­شنیدند... و من در لباس عروس نقش کسی را داشتم که بزرگ­ترین مشکل خانواده را حل کرده بود...

زندگی مشترک ما شروع شد و خیلی زود فهمیدم که با فرهاد خیلی اختلاف نظر دارم. احساس افسردگی شدیدی می­کردم. آن­قدر مسئله خانواده­ها پررنگ بود که کمتر توانسته بودم به خودم و فرهاد فکر کنم و حتی نتوانسته بودم این اختلاف سلیقه­ها و عقیده­ها را ببینم...

خلاصه زمان گذشت و من بالاخره بعد از یک سال و نیم زندگی مشترک دچار چنان افسردگی شده بودم که روزی چند قرص اعصاب می­خوردم و زندگی برایم مثل جهنم شده بود. خود فرهاد نیز فهمیده بود چقدر ما با هم فرق داریم و این وصلت اصلاً کار درستی نبوده.... در عوض مراودات خانواده­ها روز به روز بهتر می­شد. همه خوش و خندان بودند. تا این­که بالاخره ما مجبور شدیم تصمیم خودمان مبنی بر طلاق را به آنها اعلام کنیم. همه شوک­زده شدند، مخالفت کردند اما فایده­ای نداشت. وقت آن رسیده بود که برای همیشه من و فرهاد از هم جدا شویم.

حالا که به دادگاه آمده­ایم تا از هم جدا شویم، خانواده­ها سخت مخالفند و من هم خیلی نگرانم که مبادا این جدایی عاملی برای کدورت­های جدید در خانواده شود.... کاش آدم­ها به دور از مشکلات جوانهایشان با هم سر می­کردند و طلاق من و فرهاد هیچ مشکلی در خانواده ایجاد نمی­کرد... اما در بیشتر موارد طلاق و جدایی، وصلت خانوادگی عاملی برای از هم پاشیده شدن خانواده­ها می­شود. امیدوارم این­بار این اتفاق نیفتد...

داخل پرانتز

ازدواج یا فداکاری مدبرانه

از اصلی­ترین موارد قابل توجه در ازدواج، شناخت اهداف و رسیدن زوج به اشتراک­های فکری و اخلاقی است؛ اگر زن و مرد، اهداف درست و بر پایه اندیشه نداشته باشند و در ازدواج برخورد احساسی داشته باشند، طبیعتاً بن­بست­های زندگی آنها را به سرگردانی و بی­هدفی خواهد کشاند و این­جاست که طلاق و جدایی اولین راه مورد نظر خواهد بود.

در داستان آشتی­کنان، زوج جوان به جای نگریستن به زندگی آینده و تعیین اهداف دراز مدت و مقدس زندگی، در صدد رفع موانع پیش پای دیگران هستند: رفع اختلافات و کینه­های 8-27 ساله! براستی این نوع کینه­ها که ریشه در ازدواج نسل قبل دارد ـ و نه بر پایه اختلافات مالی یا رفتاری است ـ و از جهالت یا غلبه احساس بر عقل نشأت گرفته، با یک ازدواج احساسی و غیر منطقی با هدف فداکاری، پاک و برطرف می­شود؟!

مگر نه این است که زوج جوان باید به تناسبات و اشتراکات خود در زندگی بیندیشند و تمرین رفاقت کنند؟ و اگر این دو پیش از ازدواج به این نکته مهم نرسیده باشند می­توان حدس زد که چه زندگی­ای خواهند داشت! یک زندگی بی­روح، سخت و دور از محبت. درست به همین جهت است که می­بینیم زن دچار افسردگی شده، دائم قرص اعصاب می­خورد و مرد از سوی دیگر با مشکلات دیگری درگیر است. در این میان اگر هم این زوج توانسته­اند یک سال و نیم با هم زیر یک سقف زندگی کنند، به روحیه ایثارشان در حق والدین­شان باز می­گردد و مقاومت­شان در برابر این موضوع، که مبادا که اوضاع به وضع سابق بازگردد و کدورت­ها تجدید شود. به عبارت دیگر آنان نه با عشق که با تدبیر زندگی کرده­اند! و براستی تا کی و چه­قدر می­توان محبت و عشق را در خود دفن کرد و مصلحت­آمیز با دیگری زندگی کرد و آیا این نوع مصلحت­اندیشی به چه قیمتی تمام می­گردد؟ تباه شدن جوانی، افسردگی، کسالت و بی­روحی و خیلی تبعات دیگر که نتیجه نوع نگاه غلط به زندگی و تصمیم نادرست در انتخاب آن است.

جمله آخر این زوج را با هم مرور می­کنیم تا به عمق آرزوهای­شان پی ببریم. آرزوهایی که در پشت تدبیر، مصلحت­اندیشی و دلسوزی آنها باقی مانده و به مرور محو شده است:

«من خیلی نگرانم این جدایی مبادا عاملی برای کدورت­های جدید در خانواده شود کاش آدم­ها به دور از مشکلات جوان­هایشان با هم سر می­کردند...»

قهر و آشتی

اگر بمیرم، زن سیامک نمی­شوم....

این جمله را جلوی یک جمع ده پانزده نفری گفتم که تکلیف همه روشن شود و خبر هم به گوش سیامک برسد.

مادرم لبش را گزید و با چشم و ابرو خواست به من اشاره کند که این را نگویم ولی من گفتم... خسته شده بودم از بس که هر کس می­رسید می­گفت: بالاخره تو و سیامک کی عروسی می­کنید؟!

[]

بچه که بودم همه خانواده دور هم جمع بودیم و در یک آپارتمان پنج طبقه زندگی می­کردیم... از آن­جایی که دایی مرد شوخ و بذله­گویی بود، همیشه با من شوخی می­کرد و می­گفت: تو عروس خودم می­شوی. من هم که بچه بودم بی­آن­که بدانم معنی این حرفها چیست این حرف را تکرار می­کردم و همیشه به او می­گفتم: دایی! من عروس شما می­شوم.

دایی هم با آب و تاب برایم تعریف می­کرد که چه چیزهایی برای عروسی­ام می­خرد و چه جشنی می­گیرد!

آن روزها بیشتر از 6 و 7 سال نداشتم و چیز زیادی از زندگی نمی­دانستم... اما بزرگ­ترها انگار این موضوع را جدی گرفته بودند، مخصوصاً که خود سیامک هم باور کرده بود که من بالاخره زن او می­شوم.

10 ساله بودم که پدرم خانه بزرگ­تری خرید و از آن آپارتمان رفتیم... چند سالی هم به خاطر شغل پدرم به شهر دیگری رفتیم. وقتی برگشتم، شوخی­ها و حرف­های بچگی یادم رفته بود ولی انگار بقیه هم­چنان موضوع را جدی گرفته بودند و مدام بهم یادآوری می­کردند که دیر یا زود باید با سیامک ازدواج کنم. گاهی عصبانی می­شدم و مادرم دلداری­ام می­داد و می­گفت: این حرفها فقط شوخی است و اصلاً نباید جدی بگیرمش....

[]

دانشگاه که قبول شدم، گهگداری خواستگارهایی به خانه ما می­آمدند ولی هیچ­کدام جدی نبودند و نمی­دانم چرا پدر و مادرم سعی می­کردند موضوع خواستگارها در خانواده نپیچد و کسی چیزی نفهمد.

اوایل جدی نمی­گرفتم ولی کم­کم حس کردم مسأله خیلی مهم­تر از آن است که من تصور می­کردم و همه فکر می­کردند من نامزد سیامک هستم... از همه بدتر این­که اصلاً از سیامک خوشم نمی­آمد! برخلاف پدرش پسر بسیار جدی و تا حدی بداخلاق هم بود. یک وقت­هایی لجم می­گرفت وقتی زن­دایی یا دایی قربان­صدقه­ام می­رفتند و عروسم، عروسم صدایم می­زدند.... تا این­که بالاخره تصمیم گرفتم جلوی همه به این داستان خاتمه بدهم و قال قضیه کنده شود...

این حرف به سرعت باد به گوش دایی و زن­دایی­ام رسید و گله و گله­گذاری­ها شروع شد. تازه فهمیدم بین پدر و مادرهایمان به طور جدی حرف­هایی زده شده بود و قول و قرارهایی گذاشته­اند! گویا خانواده­ها کلی هم روی این وصلت حساب باز کرده بودند.

دایی و پدرم شریکی یک آپارتمان خریده بودند و برای آینده من و سیامک در نظر داشتند.... تا اینکه یک روز سیامک را دم دانشگاه دیدم  با همان چهره عبوس و از خود متشکر...

سلام و احوال­پرسی کردیم و از من خواست سوار ماشینش شوم.... توی ماشین که نشستم، بی­مقدمه گفت: ببین، من هم مثل تو اصلاً با این حرف و حدیث­ها موافق نیستم و امکان ندارد با تو پای سفره عقد بنشینم. اصلاً من از زن قدکوتاه بدم می­آید! اخلاق تند و بدخلقی­هایت را هم دوست ندارم....!

حرصم گرفته بود. انگار خودش قد رشیدی داشت! یا اخلاق درست و حسابی!... آن روز یک بحث دائمی بین ما رد و بدل شد و من هم با عصبانیت از ماشینش پیاده شدم و خدا می­داند چقدر عصبانی بودم.

موضوع را که به مادرم گفتم، او هم دلخور شد و به زن­دایی زنگ زد... خلاصه تلفن پشت تلفن و جنگ بین من و سیامک شروع شده بود. توی هر میهمانی خانوادگی که همدیگر را می­دیدیم سر موضوع ساده­ای دعوایمان می­شد. مسخره­اش می­کردم، تحقیرم می­کرد.... اخلاق بدش را به رخش می­کشیدم و او از من انتقادهای بزرگی می­کرد... در این میان بزرگ­ترها سعی می­کردند ما را آرام کنند.

کار به جایی رسیده بود که سر هم داد می­­کشیدیم و بد و بیراه می­گفتیم.... پدر و مادرها نگران شدند و بالاخره آنها هم قبول کردند ما به درد هم نمی­خوریم و رسماً مسأله ازدواج ما منتفی شد.

دیگر خواستگارها که می­آمدند پدر و مادرم خیلی جدی­تر برخورد می­کردند. می­شنیدم سیامک هم به خواستگاری چند دختر رفته...

از دانشگاه که فارغ­التحصیل شدم و در به در دنبال کار می­گشتم... یک بار بر حسب تصادف سیامک را در یک شرکت ساختمانی دیدم. تقاضای استخدام داده بودم. از قضا صاحب شرکت دوست سیامک بود. همان­جا سفارشم را کرد و من هم مشغول کار شدم.

همان ماه دوم بود که متوجه شدم دوست سیامک به او گفته بود که قصد ازدواج با من را دارد و سیامک هم موضوع را به من گفت... نمی­دانم چرا یک­دفعه احساس نزدیکی با سیامک کردم... راجع به دوستش کلی سؤال داشتم و او هم همه را جواب می­داد...

بعد از چند هفته به سیامک زنگ زدم و گفتم: باید جواب نهایی را بدهم، اما دودلم.... حس می­کنم این دوست تو کمی مرموز است و خانواده­اش خیلی هم­رنگ خانواده ما نیست.

سیامک کمی مکث کرد و گفت: درست حدس زدی. دلم می­خواست این را بهت بگویم ولی فکر کردم بهتر است خودت بفهمی.

من هم عصبانی شدم و گفتم: حالا اگر نفهمیده بودم چی؟ تو می­گذاشتی من با او عروسی کنم و بدبخت شوم؟ این رسم فامیلی است؟

سیامک هول کرد و گفت: خب اگر می­گفتم، تو فکر می­کردی از سر خصومت است!

صدایم را بلند کردم و گفتم: نه، آن موقع واقعاً باور می­کردم که برایت اهمیت دارم و قلباً نگران سرنوشتم هستی.

سیامک ندانسته حرف دلش را بر زبان آورد و گفت: برایم اهمیت داشت... حتی اگر دوستم این نقص­ها را نداشت باز دلم نمی­خواست تو با او ازدواج کنی.....

ـ چرا؟

ـ چون... یک عمر با این رؤیا زندگی کردم که تو زن من می­شوی!

هر دو ساکت شدیم... لحظه­ای حس کردم این فکر چقدر در ذهن من هم قوی است در حالی که همیشه سرکوبش کردم. شاید به این خاطر که دلم می­خواست همین جمله را از سیامک بشنوم نه از دایی یا زن­دایی­ام.

این مکالمه نه چندان دوستانه تبدیل به فصل جدیدی از ارتباط من و سیامک شد. وقت بیشتری برای هم گذاشتیم. روز به روز حس می­کردم مصمم­تر شده­ام که با سیامک ازدواج کنم، اما نه من و نه سیامک روی این را نداشتیم که موضوع را به خانواده­ها بگوییم. آن­قدر از همدیگر بدگویی کرده بودیم که نمی­توانستیم به یک­باره زیر همه حرف­هایمان بزنیم. کار سخت شده بود، چرا که بین خانواده_­­های ما هم بدجوری شکرآب شده بود. ارتباط میان مادر و زن­دایی­ام که کلاً قطع شده بود. بابا و دایی­ام که شریک بودند، انگار یک­جورهایی همدیگر را تحمل می­کردند. تصور این که درباره من و سیامک که عامل اختلاف آن­ها شده بودیم دوباره حرف ازدواج مطرح شود... برای­مان خیلی سخت بود. به آن­ها حق می­دادیم اگر با شنیدن این حرف برخورد سختی با ما داشته باشند؛ اما جالب این­که پیش از آن­که ما با زمینه­چینی و مقدمه­سازی بخواهیم بحث را پیش بکشیم، پدر و مادرهایمان هردو از ماجرا بو برده بودند. واسطه­ای هم این میان پادرمیانی کرده بود تا این وصلت به هر تقدیر صورت بگیرد... و این­بار به خواست و میل ما، تدارک عروسی را دیدند و من و سیامک با هم ازدواج کردیم.

حالا هفده سال از عروسی ما می­گذرد. اما هنوز من و سیامک گهگداری دعوایمان می­شود و به هم بدوبیراه می­گوییم، درست مثل دوران مجردی­مان که اصلاً به هم رحم نمی­کردیم و جلوی فامیل هرچه دل­مان می­خواست به هم می­گفتیم. اعتراف می­کنم هنوز بعد از سال­ها نتوانسته­ایم این عیب خودبینی را از خودمان دور کنیم. بچه­های­مان هم حالا همین رفتار را ارث برده­اند و خیلی راحت با هم بحث می­کنند، با هم لجبازی می­کنند و خاطره دعوا و لجبازی پدر و مادرشان را در ذهن آنها مجسم می­کنند. اما نمی­دانند که زیر تمام این کج­خلقی­های پدر و مادرشان عشقی عمیق وجود دارد.

داخل پرانتز

خانواده؛ رفتارها و جنبه­های الگوساز

یکی از رسم­های قدیم، نشان­کردن دختر یا پسر به عنوان عروس یا داماد آینده بوده به گونه­ای که بارها و بارها در محافل خصوصی و فامیلی این نکته ـ شوخی یا جدی ـ مطرح و بدان افتخار شده است. هرچند این رسم­ها در نوع خود ـ در برخی مواردـ پسندیده و قابل احترام است، اما در حقیقت نوعی پیش­اندیشی، خودرأیی والدین و بی­توجهی به سلیقه­ها، علاقه­ها و نیازهای فرزندان را به همراه دارد و گاه به ازدواج­هایی تحمیلی منجر می­شود.

بسیاری از ازدواج­هایی که در آن بحران زندگی وجود دارد و بوی طلاق از آن می­آید ریشه در همین برخوردهای احساسی فرزندان در قبال خواسته­های والدین و عدم توجه به نیازها و علاقه­های­شان دارد. طبیعی است وقتی تناسب­ها و خواسته­ها در ابتدای امر در نظر گرفته نشود، در زندگی مشترک، ضعف­ها، عدم تجانس­ها و .... کم­کم به شکل واقعی خود، نمود و بروز می­یابد و در این میان، زندگی زوج عرصه اختلافات، پرخاش­ها و بگومگوهایی می­شود که از شأن هر خانواده­ای بدور است.

این مقدمه را نوشتیم تا درباره ماجرای امروز تأملاتی در ذهن شما مخاطبان نکته­سنج ایجاد کرده، به نکاتی هرچند مختصر اما مهم اشاره کنیم:

1ـ ازدواج فامیلی اگر از نظر پزشکی خطری به همراه نداشته باشد، بسیار پسندیده است؛ به چند دلیل:

·        زوج پیش از ازدواج، شناخت کاملی از خود و خانواده­های­شان دارند

·        مراودات معقول و خانوادگی پیش از ازدواج، آنان را به تأملات خاص در شناخت به هم کشانده؛ بنابراین ازدواج آنان پیش­تر عقلانی است تا احساسی. عشق میان زوج هم که ریشه در شناخت آنان دارد بسیار عمیق و تأثیرگذار است.

گفتنی است، در این داستان، آنچه باعث ارتباط مجدد فامیل و ازدواج آنان شده، همین شناخت دقیق و علاقه معنی­دار و فکورانه است. هرچند در این شناخت، هردو ـ به دلیل بحث و جدل­های فراوان ـ تاوان سختی پرداخته­اند.

2ـ پدر و مادر هرچند ولی فرزندان محسوب می­شوند، اما باید بگذارند فرزندان درباره آینده، خودشان تصمیم بگیرند و پدر و مادر در نقش هادی و راهنمای این امر باشند. هنر پدر و مادر این است که فرزندان را طوری تربیت کنند که بتوانند در برابر آینده و ماجراهای آن قابلیت و قدرت مواجهه داشته باشند. طبیعی است آن­هنگام که پدر و مادر درباره همه امور فرزندان ـ بویژه ازدواج که مهم­ترین آنهاست ـ تصمیم­گیر مطلق باشند، فرزندان در مواجهه با مشکلات، دچار فرافکنی شده همه تقصیرات را به گردن والدین می­اندازند و در حقیقت از پذیرش مسؤلیت و تلاش برای رفع مشکل، شانه خالی می­کنند!

3ـ نوع رفتارهای پدر و مادر و گفتار آنها با فرزندان بسیار سرنوشت­ساز است. در حقیقت اینان ناخواسته به الگوهای رفتاری برای فرزندان خود تبدیل می­شوند. این­جاست که ضرورت کنترل رفتار، گفتار و زبان احساس می­شود و باید بر آن تأکید داشت.

دلیل دعوای زوج این ماجرا ریشه در دعوای همیشگی فامیل در سال­های دور دارد. آنها این رفتار را از گذشتگان خود در فامیل الگو گرفته­اند ـ هرچند ناخواسته و در ناخودآگاه و ضمیر آنان این نوع رفتارها نقش بسته است و این­چنین است که امروزه در زندگی خودشان نیز مشکلات رفتاری قدیم وجود دارد. لجبازی بچه­ها با هم، دعوای زوج پس از سال­ها زندگی و ... ـ که تبدیل به عادت رفتاری شده است ـ نمونه­ای از همان مشکلات است.

[]

ماجرایی که خواندیم هرچند اندکی جنبه فانتزی دارد و برای عده­ای دور از ذهن به شمار می­رود، اما ریشه در حقایقی دارد که در جامعه ما و به نوعی در خانواده­ها ـ کم و بیش ـ نمود عینی دارد و اگر خانواده­ها بدان توجه نداشته باشند عواقب آن سال­های سال گریبان­گیر زندگی خود و فرزندان­شان خواهد بود.

ازدواج مصلحتی...

چشم که باز کردم در زندگی‌ام جز فقر و نداری چیزی ندیدم. هنوز بیش‌تر از یک ماه «شیرخوار» مادر نبودم که تقدیرم این‌طور ورق خورده بود که بی مادر بزرگ شوم. خدا را شکر می‌کردم که سایه پدر بالای سرم هست، اما راست گفته‌اند که گویی بر پیشانی هر کس سر نوشتی حک شده که راه گریزی از آن را ندارد...

 من این را در شانزده سالگی و هنگامی‌که پدرم بر اثر «سل» مرد فهمیدم؛ حال من مانده بودم و عمه پیرم که با دوختن و بافتن «کیسه حمام» آن قدر می‌توانست پول در بیاورد که فقط اجاره اتاقی را- که در جنوبی‌ترین نقطه شهر کرایه کرده بودیم - بپردازد!

من اما، هر چه بیش‌تر سختی می‌کشیدم، بیش‌تر با خودم متعهد می‌شدم که: «آن‌قدر درس می‌خوانم تا واسه خودم آدم مهمی بشم و زندگی راحت و بی دغدغه‌ای برای خودم و «عمه معصوم» درست کنم»

دیپلمم را گرفتم و آماده حضور در کنکور بودم که یک روز خانواده محترمی ـ که از سر و وضعشان و اتومبیل پارک شده جلوی در می‌شد تشخیص داد که ثروتمند هستند ـ پا به خانه نمور و کوچکمان گذاشتند و گفتند: «آمدیم خواستگاری» در همان نگاه اول می‌شد تشخیص داد که من اصلاً لقمه دهان «هوشنگ» نیستم؛ او فرزند یک خانواده ثروتمند بود.

 وقتی «در همان جلسه خواستگاری» از هوشنگ و پدر و مادرش پرسیدم «چرا من؟» خود هوشنگ گفت: «دل که فقیر و پولدار نمی‌شناسد؟ من عاشق شما شدم.»

عمه معصوم که خیلی با تجربه بود گفت: «اول تحقیق کن و بعد تصمیم بگیر...»

حق با او بود، چرا که وقتی از اهالی محل زندگی آن ها پرس‌وجو کردیم، همه همسایه‌ها در مورد هوشنگ می‌گفتند: «عیاش و خوش گذرونه...» اینها را وقتی به پدر و مادرش گفتم، آن پیرمرد و پیر زن گفتند: «درسته... کمی‌ کله شق بوده... اما حالا تصمیم داره آدم بشه» بعد هم پدر هوشنگ «قرآن» را گذاشت جلویم و گفت: «به این کلام ا... قسم که مثل دختر خودم ازت مراقبت می‌کنم...» برای من هم همان قسم کافی بود تا پا به زندگی هوشنگ بگذارم...

تا چند روز پس از ازدواجمان، حتی به محبت‌های هوشنگ با تردید نگاه می‌کردم؛ اما حرف‌های امیدوارکننده و پر شور او کم‌کم این نگرانی را از دلم بیرون کرد، مخصوصاً که در همان هفته اول بود که هوشنگ، سوالی را که ذهنم را پر کرده بود پاسخ داد: رعنا من می‌دونم که مدام از خودت می‌پرسی که چرا من به عنوان یک «بچه پولدار» یک‌مرتبه عاشق تو شدم! همان‌طور که این را هم خبر دارم که وقتی «عمه معصومه»ات آمد و در محل ما و در مورد من تحقیق کرد، جواب‌هایی شنید که باعث نگرانیت شده؛ این‌که من جوان لاابالی و خوشگذرانی بودم و... اما اشتباه می‌کنی عزیزم... من با یک مشت دختر اهل پارتی و میهمانی‌های آنچنانی اهل عیاشی بودم، اصلاً علت این که آنها از من به عمه‌ات بد گفتند این بود که فهمیدند من نمی‌خواهم با دختران آنها ازدواج کنم و قصد دارم با یک دختر فقیر زندگیم را تشکیل بدهم... رعنا! من عاشق تو هستم.

این حرف‌های هوشنگ آن‌قدر مرا به زندگی با او امیدوار ساخت که دیگر هیچ دلواپسی نداشتم، تنها چیزی که برایم عجیب بود نوع محبت‌ها و اظهار عشق هوشنگ بود که معمولاً در حضور پدر و مادر پیرش با من رفتاری‌ عاشقانه داشت، اما وقتی تنها بودیم رفتارش عادی بود. با این حال خود را این‌طور قانع کردم که «می‌خواهد به والدینش نشان بدهد که با من خوشبخت است!»

نزدیک به دو ماه از ازدواجمان می‌گذشت که هوشنگ مرا از طبقه بالای خانه پدری‌اش ـ که البته مستقل بود ـ به یک خانه شیک اما نقلی برد که اجاره‌ای بود؛ وقتی دلیلش را پرسیدم گفت: «من معتقدم عروس و مادر شوهر، دوری و دوستی!»

من منظورش را نفهمیدم و اشتیاقی هم برای این ماجرا نشان ندادم.

در همین ایام بود که کادو خریدن‌های پشت سر هم شوهرم آغاز شد؛ او به هر بهانه‌ای «جشن تولد و روز زن و اعیاد مذهبی و جشن‌های ملی و...» برایم هدیه می‌خرید، آن هم طلا و جواهر، که طبیعتاً من خوشحال می‌شدم؛ منتهی چون می‌دیدم او بیکار است و این‌طور ولخرجی می‌کند، مدام معترضش می‌شدم: «هوشنگ تو که هنوز سر کار نمیری چرا این‌قدر ولخرجی می‌کنی؟» او هم می‌خندید و می‌گفت: «نگران نباش عزیزم پدر و مادر پولدار، واسه همین روزها خوبند دیگه! ثانیاً: اون‌ها خودشون هم دوست دارن که من واسه تو خرج ‌کنم...»

در یکی از همین روزها بود که آن اتفاق افتاد. یکروز که هوشنگ بیرون از خانه بود متوجه شدم موبایل هوشنگ در خانه جا مانده زنگ پیامک موبایل است که صدا می‌کند، پیامکی را خواندم: «هوشنگ به من تلفن بزن، کار واجب دارم ـ از طرف مهناز.»

هر چه فکر کردم یادم نیامد که قبلاً این اسم را از زبان هوشنگ شنیده باشم! کمی فکر کردم و با خودم این‌طور اندیشیدم که؛ «دختر عمه‌ای... دختر خاله‌ای... شاید هم زن و یا خواهر یکی از دوستانش باشد؟!»

آن‌قدر یقین داشتم که چیزی به اسم خیانت در بین نیست. چند دقیقه بعد وقتی مشغول درست کردن غذا بودم اصلاً آن پیامک از ذهنم رفت...

بعد از ظهر بود که طبق معمول هوشنگ با یک دسته گل به خانه آمد و همان جملات زیبا و عاشقانه را تقدیمم کرد و همین که نشست جلوی تلویزیون تا چایی برایش بیاورم، یاد گوشی موبایلش افتاد و «صفحه کلید» را باز کرد و بلافاصله و با عجله داخل حیاط شد و بدون این‌که من صدایش را بشنوم نزدیک به 20 دقیقه مشغول مکالمه با موبایلش شد.

صحبتش را که تمام کرد و به اتاق برگشت، همان‌طور که چایی سرد‌ شده‌اش را تعویض کردم و یک فنجان چای داغ جلویش گذاشتم، بی هیچ منظوری و با خونسردی پرسیدم:

زنگ زدی به مهناز...؟ با اون داشتی حرف می‌زدی دیگه؟

برای اولین و آخرین دفعه بود که چهره شوهرم را آن‌طور یخ کرده و رنگ پریده دیدم؛ خیره‌ام شد و در حالی که استیصال در چهره‌اش موج می‌زد گفت:

کی...؟ چی...؟ آهان... آره... مهناز بود...

حالا این مهناز کی هست؟

این را پرسیدم و شوهرم دستم را گرفت و کنارش نشاند و گفت:

راستش رو بخوای این مهناز یکی از همان دوستان «دوران جاهلیت» منه! در حقیقت من بعد از این‌که با تو ازدواج کردم دور همه دوستان قدیم را یک خط قرمز کشیدم و به همه شون گفتم که دیگه من رفتم جزو مرغ‌ها و کاری باهام نداشته باشند... این مهناز هر از گاهی زنگ می‌زنه من هم برای این‌که تو حرف‌های زشتم را نشنوی، رفتم داخل حیاط و حسابی این دختره نفهم را شستم گذاشتم کنار... این تمام ماجرا بود...

از این‌که می‌دیدم شوهرم این‌قدر صادقانه حرفش را با من می‌زند احساس غرور کردم و خود را در اوج خوشبختی یافتم و...

من خدا را شکر کردم که چنین زندگی شاد و بدون مساله‌ای نصیبم شده اما... اما انگار کمی برای شکرگزاری عجله کردم...

چند هفته‌ای بود که شاهد بگو مگوی هوشنگ با پدر و مادرش بودم؛ اوایل توجهی نمی‌کردم و با خود می‌گفتم: «مساله بین فرزند و پدر و مادر است و به من ربطی نداره...»

اما یک روز که به همراه شوهرم به خانه پدر و مادرش رفته بودیم و من برای خریدن نان تازه بیرون رفته بودم، چون در خانه باز بود داخل شدم و هنوز حیاط پر از درخت خانه را رد نکرده بودم که دیدم هوشنگ باز هم دارد با پدر و مادرش بحث می‌کند و چون آنها مرا ندیده بودند، خواستم داخل اتاق‌ها بشوم؛ وقتی نام خودم را از زبان مادر شوهرم شنیدم، ناخواسته ایستادم و استراق سمع کردم. شهلا خانم مادر هوشنگ می‌گفت: «این رعنا بیچاره که اصلاً اهل این حرف‌ها نیست... اون وقت به تو گفته چرا پدر و مادرت خانه را به نام تو نمی‌کنند؟»

در حالی که معنی حرف شهلا خانم را نمی‌فهمیدم، پاسخ هوشنگ را شنیدم:

ـ معلوم که نمیاد به شما بگه... ولی همین دیشب به من می‌گفت: «اگر من فقیر نبودم، پدر و مادرت حتماً این خانه را که زیر پاشون انداختن می‌دادن به ما...»

هوشنگ این را گفت و ادامه داد: «اصلاً مگه من بچه شما نیستم؟ شما هم ماشاا... فقیر نیستین که؟ چه ایرادی داره سند این خونه‌رو به نام من بزنید و خودتون یک آپارتمان نقلی و کوچک واسه خودتون بخرین؟»

شهلا خانم سکوت کرد، اما حاج آقا ـ پدر شوهرم ـ گفت:

«پسرم هوشنگ جان... آخه ما که هنوز نمردیم که تو می‌خوای آواره‌مان کنی؟

وانگهی؛ من و مادرت از این خونه خاطره داریم، من همین فردا یک آپارتمان برات می‌خرم و...»

هوشنگ اما با دلخوری پاسخ داد: «انگار حق با رعناست.... اگه اون دختر از خانواده فقیری نبود هرگز نه نمی‌گفتین...»

ولی مادرجون... پدرجون، به ارواح خاک مادر و پدرم قسم من تا حالا یک کلمه هم در مورد این خونه ـ یا هر خونه دیگری ـ حرف نزدم!

شهلا خانم نگاه معنی‌دار به شوهرش انداخت و رو به من گفت: «خدا را شکر که موضوع را مطرح کردی تا ما هم مطمئن بشیم در مورد تو اشتباه نکردیم ...!»

نشستم و دست مادر شوهرم را بوسیدم و چند روز بعد وقتی دوباره همراه هوشنگ به خانه آنها آمدیم، شهلا خانم رو به من کرد و گفت: «عروس عزیزم... اگر ما بخواهیم یک آپارتمان 90 متری در همین اطراف برای شما بخریم، تو اعتراض داری؟» من که از قبل در جریان بودم خود را بسیار شاد نشان دادم و... اما هوشنگ با دلخوری پاسخ داد: «باشه... قبوله... من خودم آپارتمان خوبی سراغ دارم... میشه لطفاً پول را مرحمت کنید...؟»

این بار نوبت حاج آقا بود که گفت: «ولی این خونه به نام رعنا میشه!»

این مرتبه هوشنگ حسابی عصبانی شد و با ناراحتی از خانه بیرون رفت تا من به آنها اصرار کنم که خانه را به نام پسرشان بکنند

ـ اما حاج آقا فقط می‌گفت: «این کار درست نیست... این کار درست نیست...» اما سرانجام آن‌قدر اصرار کردم تا آنها راضی شدند و آخر شب که به خانه برگشتم موضوع را به هوشنگ گفتم و...

 اما او اصلاً خوشحال نشد! با این حال فردا صبح به خانه پدر و مادرش رفتیم تا آن ها پول خرید خانه را به هوشنگ بدهند، موبایلم زنگ خورد تا تلخ‌ترین خبر عمرم را از همسایه‌های خانه قدیمی بشنوم: «عمه معصوم‌ فوت کرد...»

هم‌زمان با برگزاری ختم عمه معصوم بود که یک مرتبه هوشنگ غیبش زد فکر می‌کردم او با دوستانش راهی شمال شده و پس از چند روز تفریح بر می‌گردد و... اما مراسم هفت عمه معصوم که تمام شد و به خانه برگشتم، ابتدا فکر کردم دزد به خانه زده و همه قالی‌ها و طلاها و... را برده، اما وقتی یادداشت هوشنگ را دیدم تازه فهمیدم با چه نامردی زندگی می‌کردم. هوشنگ نوشته بود:

«رعنا تو موقعی که نامه مرا می‌خوانی که من در ایران نیستم... وکالت طلاق را برایت گذاشتم، مرا ببخش، اما این تنها راهی بود که بتوانم با مهناز به سرزمین آرزوهای‌مان «اروپا» برسم.»

نامه را چند بار خواندم و هر مرتبه گیج‌تر می‌شدم و چیزی سر در نمی‌آوردم، تنها راهی که بلد بودم خانه حاج‌آقا و شهلا خانم بود...

حاج آقا وقتی شنید قضیه چی شده، در حالی که از خجالت توی صورتم نگاه نمی‌کرد.

 گفت: مهناز یکی از اون آشغال‌هایی بود که هوشنگ توی پارتی‌های شبانه باهاش آشنا شده بود؛ هوشنگ خیلی خواست ما را راضی کند به ازدواجش با او رضایت بدهیم... ولی من و مادرش می‌گفتیم: «باهاش ازدواج کن ولی روی کمک ما حساب نکن...» این‌طوری بود که ‌کم‌کم مهناز از سر هوشنگ افتاد و موقعی‌که آمد و گفت عاشق تو شده، واقعاً فکر کردیم سرش به سنگ خورده... نگو این پسره نمک به حرام نقشه کشیده، ازدواج با یک دختر تنها و بدون خانواده بهترین فرصت برایش بود تا از سادگی و تنهایی تو استفاده کنه و هم ما و هم تو را فریب بده و... حالا هم با فروش تمام طلاهایی که برای تو کادو می‌خرید ولی پولش را از ما می‌گرفت، و با فروختن فرش و لوازم عتیقه و همچنین فروختن ماشین، به اضافه پولی که بابت خرید خانه از ما گرفت، همه را روی هم گذاشت و دست در دست اون مهناز نانجیب رفت و دنبال سرنوشت نکبت زده‌اش!

داخل پرانتز

یک خط و چند مقصر

ازدواج مصلحتی، تلاش برای رهایی از زندانی به نام خانه، به نام فقر و... داستانی تکراری است که همه شنیده‌اند و هنوز هم عده‌ای از سرنوشت تلخ بی توجهی به آن عبرت نمی‌گیرند و خود عبرت‌ساز می‌شوند.

در داستان «ازدواج مصلحتی» باز هم مثل همیشه، ذائقه ما از شنیدن روایت تلخ سرنوشت دختری فقیر و یتیم تلخ می‌شود؛ دختری که به نان بخور و نمیری که عمه‌اش با فروش کیسه حمام برای او می‌آورد قانع نیست و برق ماشین خوش رنگ و آب اولین خواستگار پولدار، چشم او را می‌زند و دل از دست می‌دهد.

این داستان، هر چند با دیگر ماجراهای شبیه آن تفاوت‌های فاحشی دارد اما در «نتیجه» با آن‌ها یکی است: طلاق و تنهایی؛ بی آن‌که ازدواج و آینده‌ای برای او ترسیم شده باشد!

با مروری بر ماجرای این دختر و ازدواج مصلحتی و تلخ او نکات تازه‌ای درمی‌یابیم:

1. توبه گرگ مرگ است! ای کاش دختر این داستان این قدر ساده اندیش نبود و وقتی در تحقیق اولیه متوجه شده داستان عیاشی و خوش‌گذرانی هوشنگ، «داستانی است که بر هر سر بازاری هست» اندکی تامل می‌کرد و می‌اندیشید فردی که در منجلاب فساد غرق شده می‌تواند براحتی به زندگی عادی باز گردد؟ و اصولاً با دختری تا این حد ساده‌اندیش به‌راحتی زندگی کند به عبارت دیگر، می‌تواند ریاضت‌کشی شود و به بادامی بسازد؟!

2. قسم خوردن و تعهد دادن پدرشوهر بر این که مثل دخترم از تو مراقبت می‌کنم، هر چند برای دختر، امید بخش است اما زندگی ساز نیست. دختر آمده با همسری به نام هوشنگ زندگی کند و تضمین بخش زندگی او رفتار هوشنگ است نه پدر و مادر او. این اشتباه دوم قهرمان شکست خورده داستان ماست.

3. عشق با شناخت به دست می‌آید و حد اندازه آن را عقل تعیین می‌کند نه احساس. آن چه ذهن را دچار کلنجار می‌کند این است که این عاشق  تمام عیار (!) چه قدر همسرش را شناخته و از او چه دیده که به او تا این حد اظهار عشق می‌کند؟ این سوالی است که دختر، لازم بود برای آن پاسخی بیابد؛ اما هر بار، ساده اندیشانه خود را قانع می‌کند از کنار آن به سادگی می‌گذرد!

4. تحول در زندگی و یک باره از فقر به ثروت رسیدن، تبعاتی به‌همراه دارد یکی از این تبعات، رو شدن نقطه ضعف‌هاست.

به نظر می‌رسد نقطعه ضعف دختر دو برابر هوشنگ‌ رو شده بوده است و هوشنگ «رندانه» با خرید هدیه‌های گران قیمت و اظهار عشق‌های آن چنانی در بستن چشم و گوش دختر و پوشاندن خطاهای پیشین خود، سعی داشته است! اگر دختر، به این بی‌تناسبی در رفتار همسر و افراط او در هدیه دادن اندکی شک می‌کرد قطعاً داستان زندگی‌شان روند دیگری پیدا می‌کرد.

5 . ساده‌اندیشی دختر و تواضع و اظهار حقارت او در برابر همسر تا بدان جا پیش می‌رود که در برابر مراودات تلفنی همسر با بیگانگان نیز بسیار خنثی عمل می‌کند و زمینه را برای روتوش ـ و به عبارتی: ماست مالی قضایا - به دست خود فراهم می‌سازد! به نظر می‌رسد این نوع ضعف رفتار دختر در برابر اشتباهات آشکار و جسورانه همسر، ریشه در فاصله فرهنگی و اقتصادی آنان دارد و به نوعی زن در هر برخورد به این فاصله می‌اندیشد و نگران عواقب زندگی خود و از دست دادن نعمت‌های یک شبه بدست آمده است!

6 . از ضعف و بی تدبیری والدین هوشنگ نیز نباید اغماض داشت. والدین، لازم است در برابر افزون‌خواهی‌ها و خطاهای فرزند، موضع جدی بگیرند و هستی و دارایی خود را با سرنوشت فرزند خود گره نزنند.

فرزندی که تکیه به ثروت انبوه پدر دارد و می‌داند از  او حسابرسی نمی‌شود ‌ـ هر چقدر هم خویشتن‌دار باشد ـ بر اساس نازپروردگی، جوهره تلاش و کار در وجود او نمود نمی‌یابد و دچار زاویه‌ها و انحرافاتی در زندگی خواهد شد.

نکته آخر این که، در این داستان هم تصمیم عجولانه دختر و هم بی تدبیری‌های هوشنگ زمینه‌ساز بروز چنین رفتار ناجوانمردانه و دور از انصاف هوشنگ شد و هر چند مقصر اصلی این داستان، هوشنگ است اما نباید از عناصر زمینه‌ساز در بروز خطاهای او غافل بود.

پیشنهاد ازدواج